Dit is een artikel dat in 2007 verscheen over JX Williams in Gonzocircus. Dit is de niet ge-edite versie.

Een van de eerste keren dat ik de naam tegen kwam van J.X. WIlliams was toen ik een tour genaamd ‘Experiments in Terror’ kreeg aangeboden (toen nog werkzaam als film programmamaker bij WORM). Daar er een film in het pakket van zijn hand zat, ‘Virgin Sacrifice’, ging ik opzoek naar informatie over hem. Ik kan wel zeggen dat mijn kennis van de obscure B- en de exploitatie film uit de jaren zestig behoorlijk is maar deze naam was ik nog niet eerder tegen gekomen. Op IMDB vond ik ‘Peepshow’, daarna kwam ik info tegen over een ‘Psych Burn’ een 3 minuten filmpje die van eigenaar verwisselde voor ruim 15 duizend dollar. Zoals met veel films uit het oeuvre van JX bestaat het alleen nog maar als titel of als herinnering. Veel van het werk is verloren geraakt zoals dat met meerdere filmmakers het geval is geweest. J.X. Williams zijn werk bestrijkt een divers aantal filmgenres als horror, sex en film noir. Hij maakte naar het schijnt zelfs een Nouvelle Vague film, die hij opnam in Frankrijk in 1966. JX is niet echt trots op deze film. Hij schijnt zich er zo voor te schamen dat hij er niets meer over kwijt wil.

Mijn kennismaking met ‘Virgin Sacrifice’ was mind blowing. De film, wat ik te zien kreeg was een soort samenvatting, waarschijnlijk voor de super 8 markt gemaakt, was heftig, vreemd en waanzinnig tegelijkertijd. Het begon als een soort schulmädchen rapport film: cheesy. Daarna hallucinerend zoals ‘The Trip’ vermengd met Brakhage-achtige abstractie om vervolgens voorbij alle clichés te gaan van occultisme. Om vervolgens met een romantisch groen (kan aan de kopie hebben gelegen!) zonnetje te eindigen.
Daarna zag ik ‘Peepshow’, een vreemdsoortige film noir die niet begint en toch snel is afgelopen. Met vreemde, tussenshots van J.X. Williams als verteller.

Het verhaal rondom J.X. WIlliams leest zich als die van een complexe detective in de duistere spelonken van de filmgeschiedenis. Paralellen doemen op met het obscure boek ‘FLICKER’ van Theodore Roszak dat in 1991 verscheen over de impact van het werk van Max Castle. In dit boek gaat een filmstudent, Jonathan Gates, op zoek naar het werk van Castle. Gates wordt in Flicker geconfronteerd met een vreemde wereld vol geheimen, conflicten, en experimenten op het gebied van gezichtsbedrog en manipulatie. De paralel met J.X. WIlliams is die zelfde complexiteit, geheimzinnigheid, de intriges, de suspense. Ook het leven van JX Williams leest als een spannende detective.
De afgelopen paar jaar is er beetje bij beetje een tip van de sluier gelicht van het leven van JX waardoor ook de roman meer en meer gestalte heeft gekregen.

Om meer inzicht te krijgen heb ik contact gezocht met Noel Lawrence, filmmaker, curator en de J.X. Williams expert. Noel heeft de afgelopen jaren de Lage Landen verschillende malen aangedaan op zijn promotie tours van door hem samen gestelde filmprogramma’s. Noel, een typisch mannetje van nog geen 1.65 meter sleept te veel bagage met zich mee en lult je de oren van je kop over de San Francisco scène en Other Cinema, de plek en het DVD label dat hij samen met Greg Baldwin runt. Noel is gedreven en vol van zijn werk, zoals veel Amerikanen. Hij heeft een passie en een doorzettingsvermogen waar je jaloers op kan zijn en kan over zichzelf praten zonder enige gene. Hij is ook degene die me verder invoerde in de wereld van J.X. Williams. Hij had al gehoord over mijn voorliefde voor B-films en (s)exploitation en kreeg me mee in de mythe.
Ik was verkocht.
Noel liet me van alles lezen en zien. WOW. Hem gaf ik mijn exemplaar van ‘Flicker’, mijn favoriete boek op dat moment. Zo ontstond een door filmliefde gevoede vriendschap. Om mijn kennis te completeren interviewde ik Noel Lawrence om me nog meer inzicht te verschaffen rondom de persoon J.X. Williams.

Hans B: Hoe kwam je achter het werk van J.X. Williams, het is nu eenmaal niet het meest voor de hand liggende onderwerp om eens een boek over open te slaan?

Noel Lawrence: Voor mijn werk als filmmaker, ik werk veel met found footage, struin ik alles af opzoek naar origineel materiaal. Op e-bay zag ik dat een cult film verzamelaar flink het bieden op de films van J.X. Williams. Om een voorbeeld te geven een mint copy (is een nooit gedraaide copy) van de trailer van “The Virgin Sacrifice” bracht $2500 op. Voor de trailer! Kan je nagaan dat de film waarschijnlijk miljoenen zou opbrengen.

Noel Lawrence sloeg aan het corresponderen met enkele van de verzamelaars en kwam er achter dat deze verzamelaars J.X. Williams hoger inschatten dan Edgar G. Ulmer en qua exploitatie gehalte in de illustere rijen wordt geschaard van Kenneth Anger en Roger Corman. Zijn films zijn niet alleen eng maar ook nog eens verontrustend en naar.
In de jaren zestig maakte J.X. Williams een serie extreem verontrustende films die een mengeling waren van gore, sex en exploitatie. Hij onderscheidde zich met zijn films door een soort finesse die sterk afweek van de norm die heerste bij dit soort films.

Er waren enkele jaren geleden maar een klein aantal mensen bekend met het oeuvre van J.X. Williams en toen Lawrence een illegale kopie kreeg van ‘Psych Burn’ (the ultimate feel-bad psychedelic freak-out short), was ook hij verslaafd aan JX. Al snel verzamelde Lawrence alles wat los en vast zat.

HB: Hoe komt het toch dat het ’grote’ publiek geen weet heeft van het werk van J.X. Williams? Als je zijn naam opzoekt op IMDB vindt je veel mensen waar Williams mee heeft gewerkt maar van hem is slechts 1 film te vinden: ‘Peepshow’. Is dat niet vreemd?

NL: Als J.X. Williams het best bewaarde geheim is van Hollywood dan is dat omdat hij het zo wilde. Ik mag hem erg graag, heb een enorme sympathie opgebouwd door mijn gesprekken met hem maar hij is ook een geheimzinnig persoon die niet makkelijk het achterste van de tong laat zien. Met een vleugje paranoia, dat ook! Het heeft me veel, heel veel tijd gekost om zijn vertrouwen te winnen voor het interview dat ik met hem deed.

HB: Als bekende van het werk en ook als zijnde onderdeel inmiddels van het J.X. Williams Archive moet je toch wel een schatting kunnen maken hoeveel films J.X. Williams heeft gemaakt.

NL: Ik heb eigenlijk nog geen echt overzicht kunnen krijgen. Hij heeft zeker ruim 50 speelfilms gemaakt. Als je daarbij optelt alle stag films die hij heeft gemaakt dan zijn er dat zeker enkele honderden.
Hij is de verspersonificatie van de American Dream, de donkere kant dan wel. Ik zie hem als een soort anti forrest Gump. Zoals Gump, J.X. Williams leefde een episch leven, hij vond gedurende zijn leven allerlei publieke sleutelfiguren op zijn pad en beleefde historische momenten uit eerste hand: Manson, de heksenjachten op de communisten, J. Edgar Hoover en de maffia.
Als er iets aan de donkere kant van de Amerikaanse samenleving gebeurde de afgelopen vijftig jaar dan kan je bijna zeker stellen dat JX op zijn minst een persoonlijke anekdote er over heeft.

HB: Ik heb een beetje rond gesnuffeld maar telkens weer kom ik de vermeende link van J.X. Williams tegen met de maffia. Wat is hier nu echt waar van en heeft dit dan direct te maken met het ‘gedoe’’ rondom zijn werk en persoon?

NL: Absoluut JX was vanaf het begin van zijn carrière gelinkt met de maffia. Sinds hij op de zwarte lijst kwam als communist en vervolgens werd ontslagen door RKO als screenwriter werd hij door Johnny Rosselli ingehuurd om voor de maffia stag films te regisseren. Hij begon weliswaar als regisseur voor de porno films maar werd vooral gewaardeerd door zijn opdrachtgevers vanwege zijn bemoeienis met de distributie waar hij veel geld maakte voor ze. In de jaren vijftig was de porno industrie grotendeels in handen van de maffia die ook weer bemoeienis had met de meer reguliere showbizz. Het geldt als een publiek geheim dat artiesten als Frank Sinatra, Dean Martin en Sammy Davis, Jr. verbintenissen hadden met diezelfde maffia.
Begin jaren zestig heeft JX nog even vast gezeten vanwege zijn porno activiteiten wat hem dwong meer afstand te nemen van zijn maffia connectie. Dit werd niet echt gewaardeerd wat resulteerde in een mislukte bomaanslag begin jaren zeventig. Als een wonder overleefde JX dit.
De maffia connectie heeft er zeker voor gezorgd dat JX besmet was. Zo werd Sidney Lumet’s poging om een docu te maken genaamd “End of Reel” door de studio afgeblazen vanwege mogelijke slechte publiciteit.

Verder denk ik dat veel mensen J.X. Williams gewoon liever kwijt dan rijk zijn. Er zijn nogal wat “beroemdheden” om zijn persoon heen met dubieuze faam zoals Johnny Rosselli, Sidney Korshak (beide topstukken van de maffia), maar ook Sammy Davis, Jr.
J.X. Williams is degene die weet wat er is gebeurd, ‘where the bodies are buried’! J.X. Williams is totaal verweven met de maffia, zo sterk zelfs dat mensen ook niet echt makkelijk over JX willen praten, zelfs niet off the record. Dat zorgt er in feite ook voor dat maar weinig mensen zich willen verdiepen in zijn oeuvre.

Daar een groot deel van het werk van JX in zijn eigen handen is, zijn er maar weinig prints beschikbaar, legaal of illegaal. Dit komt ook doordat zijn eigen productie maatschappij AFS in de jaren tachtig alle prints terug geroepen heeft ivm allerlei zaken van financiële aard. De reden hiervoor schijnt van financiële aard te zijn en achterstallige betalingen door distributie. Hierdoor is bijna geen enkel werk van hem op video of DVD verschenen of heeft een salesagent de moeite genomen zijn werk te categoriseren voor IMDB.
Gelukkig is er het J.X. Williams Archive (met de zegen van JX zelf) dat werkt aan de restauratie en de promotie van de films en de gehele erfenis van J.X. Williams. Dankzij dit archief kon bijvoorbeeld een officiële re-release gerealiseerd worden van de film ‘Peep Show’ die in premiere ging tijdens het Rotterdam Filmfestival in 2004.

Op het moment staat het een en ander op stapel voor een re-release maar Noel Lawrence werkt op dit moment aan een grote documentaire over J.X. Williams genaamd “The Big Footnote”. Mid volgend jaar moet deze film in productie gaan mits de fondswerving positief wordt afgerond.